Katedra Budownictwa Ogólnego (K07W02D06) / Department of General Construction

Katedra Budownictwa Ogólnego (K07W02D06) / Department of General Construction

Diagnostyka, rewitalizacja i monitoring zabytkowych obiektów budowlanych

Data: 09.07.2026

O zabytkach napisano już wiele, podkreślając głównie ich zewnętrzne walory estetyczne, wartość historyczną oraz niepowtarzalność. Publikacja „Diagnostyka, rewitalizacja i monitoring zabytkowych obiektów budowlanych" została oparta na badaniach eksperymentalnych autora przeprowadzonych na przestrzeni ostatnich 30 lat w warunkach rzeczywistych. Nie zawsze to co na zewnątrz wygląda atrakcyjnie świadczy o kondycji obiektów, jakimi są m.in. zabytki nieruchome. Nie zawsze przyczyną pogorszającego się lub złego stanu technicznego bywa ich wiek, z czym jest to najczęściej utożsamiane. Głównymi i wspólnymi cechami charakteryzującymi te obiekty są: wspomniany wyżej wiek i autentyczność, z których ta druga jest często obniżana przy każdej nieumiejętnej ingerencji remontowej, ratunkowej jak również adaptacyjnej, z przeznaczeniem na inne cele. Należy tu podkreślić, że takie zabytki występują już tylko szczątkowo. To człowiek i otoczenie odpowiadają za stan techniczny każdego obiektu budowlanego niezależnie od jego wieku, gdzie zabytki nie są wyjątkiem, ponieważ często są traktowane na równi z obiektami współczesnymi. Stan zachowania zabytków w Polsce nie jest zadowalający i ma tendencją stałego pogarszania się, czego przyczyną jest m.in. środowisko i nieumiejętność obchodzenia się z nimi. Ta sytuacja jest wynikiem kilku przyczyn, które obszernie omówiono w monografii, a jedną z nich jest już wspomniana działalność człowieka połączona z niską świadomością społeczną i ograniczoną wiedzą techniczną a czasami całkowitym brakiem wyobraźni oraz rozsądku.

Na rynku budowlanym brakuje typowych podręczników oraz norm, które rozwiązywałyby problemy „napraw starego budownictwa”, stąd niniejsza publikacja może okazać się przydatna w podejmowaniu niektórych problematycznych decyzji. Zawarto w niej zarówno część teoretyczną (badawczą), analityczną jak i praktyczną. Ponadto, rozwiązania opisane w monografii, po ich wdrożeniu są do dziś monitorowane. Należy pamiętać o tym, że ingerencja w zabytki odbywa się na zasadzie nie do końca rozpoznanego zakresu ich uszkodzeń, nie to końca rozpoznanych schematów statycznych jak również cech materiałów budowalnych, stąd obserwacja skutków wprowadzanych zmian będzie tu wręcz wymagana i jedocześnie korzystna zarówno dla ich autora jak i samego obiektu. Odpowiednim przykładem mogą tu być złącza drewnianych elementów konstrukcyjnych więźb dachowych, które powszechnie uznawane są za przegubowe a w rzeczywistości często bywają połączeniami sztywnymi, dla których ocena ich rzeczywistego stanu technicznego jest trudna do ustalenia. Nieumiejętnie zaprojektowane i wdrożone rozwiązania naprawcze mogą doprowadzać do skutków wręcz odwrotnych od oczekiwanych a w sytuacjach skrajnych do zagrożeń katastrofą budowlaną, w tym częściowej lub całkowitej utraty cennego zabytku. Nie chodzi tu tylko o oddziaływania mechaniczne, lecz również o bardzo często pomijany wpływ procesów fizykalnych na stan materiałów wbudowanych w przegrody budowlane, ponieważ to one w wielu sytuacjach decydują o uszkodzeniach korozyjnych i mrozowych. Ten element opracowań bywa w procesach ingerowania w zabytki najbardziej niedoceniany i jednocześnie zaniedbywany. Obiekty historyczne i zabytkowe powinny jak najdłużej zachowywać swój autentyczny charakter, stąd każde ich uszkodzenie będzie procesem nieodwracalnym dla ich autentyczności. Problem utrzymania i bezpieczeństwa użytkowego takich obiektów nie jest wynalazkiem naszych czasów. Każda epoka podejmowała próby wypracowania swojego własnego systemu naprawczego, szczególnie dla tych struktur, których żywotność była najkrótsza a mianowicie konstrukcji drewnianych i murowych a w okresie późniejszym również żelaznych i betonowych. Zabytki nie mogą być poligonem badań doświadczalnych na wzór laboratoryjnych, ponieważ bywają niepowtarzalne.

Politechnika Wrocławska ©